خالی کردن زانو، احساس حرکت غیرطبیعی در زانو هنگام راه رفتن یا دویدن است که می تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ ولی اغلب به دلیل آسیب به رباط رخ میدهد. پارگی رباط صلیبی قدامی یک مشکل رایج است که تقریباً نیمی از آسیب های زانو را در بر می گیرد.
اما مشکل خالی کردن زانو چگونه ایجاد می شود، چه علائمی دارد و آیا امکان درمان آن وجود دارد؟ ما در این مقاله سعی کرده ایم به این سوالات درباره خالی کردن زانو پاسخ دقیق و علمی دهیم.
منظور از خالی کردن زانو چیست؟
احساس ناپایداری یا «خالی شدن» زانو ممکن است هشداری برای وجود مشکلات مختلف در این مفصل حساس باشد. این حالت میتواند نشانهای از آسیب به ساختارهای مهم زانو مانند رباطها، منیسک یا حتی ضعف عضلانی و مشکلات تعادلی باشد. یکی از دلایل شایع آن، آسیب به رباط صلیبی قدامی است که نقش مهمی در کنترل حرکت رو به جلوی زانو دارد.
وقتی این رباط یا سایر رباطهای زانو دچار آسیب شوند، مفصل دیگر نمیتواند مانند قبل ثبات خود را حفظ کند و در نتیجه فرد ممکن است احساس ناپایداری در زانو داشته باشد. اگر این مشکل تکرار شد یا با علائمی مثل درد، تورم یا محدودیت حرکتی همراه بود، حتماً باید به بهترین متخصص ارتوپدی مراجعه کرد تا علت اصلی مشخص و درمان مناسب آغاز شود.
انواع خالی کردن زانو
انواع خالی کردن زانو عبارتند از:
ناپایداری اولیه
در ناپایداری اولیه، زانو بطور کامل خالی میشود که دلیلش آسیب دیدگی و یا پارگی در یکی از رباط های زانو است. در این نوع از خالی کردن زانو، ممکن است در دقایق اولیه احساس درد نداشته باشید اما رفته رفته و به مرور زمان حس درد شروع شود به سبب خونریزی داخلی، زانو متورم میگردد. مشکل ناپایداری اولیه معمولا نیاز به جراحی خواهد داشت.
ناپایداری ثانویه
ناپایداری ثانویه معمولا به دنبال پارگی مینیسک یا آرتریت بوجود می آید. در ناپایداری ثانویه زانو به سبب وجود آسیب فرد دچار احساس گرفتگی در زانو میشود و عضله چهارسر ران برای کاهش فشار به زانو منقبض نمیشود و این منقبض نشدن باعث بروز حس خالی شدن در زانو می گردد. ناپایداری ثانویه معمولا با رفع آسیب بوجود آورنده آن درمان میشود.
خالی کردن زانو به چه علت اتفاق می افتد؟
ناپایداری مفصل زانو می تواند ناشی از آسیب به رباط های نگهدارنده زانو، آرتروز زانو یا یک مشکل مکانیکی باشد و ممکن است پس از آسیب دیدگی یا بدون هیچ دلیلی رخ دهد.
حرکات چرخشی با شتاب و یا با کاهش سرعت ناگهانی، تغییر جهت های ناگهانی با ثابت نگه داشتن یک پا روی زمین، و ضربه های خارجی به مفصل زانو به هر دلیلی مکانیسم اصلی آسیب را تشکیل می دهد. این نوع آسیب بیشتر در سنین نوجوانی و جوانی که افراد در ورزش فعال هستند رخ می دهد.
همچنین زنان، به دلیل پهنتر بودن باسن، بیشتر از مردان دچار ناپایداری مفصل زانو میشوند. اضافه وزن نیز به دلیل فشار اضافی روی زانو، خطر ناپایداری مفصل زانو را افزایش می دهد.
علت خالی کردن زانو هنگام راه رفتن
اگر مشکل در رباط زانو یا مفاصل اطراف زانو داشته باشید و برای درمان آن اقدامی انجام نداده باشید، خم شدن ناگهانی زانو به جلو یا اصطلاحا خالی کردن زانو در هنگام راه رفتن مشکلی خواهد بود که دست از سر شما بر نخواهد داشت و می تواند علاوه بر تشدید مشکل فعلی زانو شما مشکلات دیگری مثل آسیب ناشی از افتادن را نیز برایتان به همراه داشته باشد.
علت خالی كردن زانو در كودكان
خالی کردن زانو در کودکان و نوجوانان معمولا به علت آسیب به رباط زانو در اثر انجام نادرست حرکات ورزشی رخ میدهد که میتواند با درد و تورم در محل زانو همراه باشد. کودکان میبایست حتما تحت نظر یک مربی کارکشته اقدام به انجام حرکات ورزشی کنند و همواره به خاطر داشته باشند که پیش از شروع ورزش حرکات کششی انجام دهند و در پایان نیز تایمی را صرف سرد کردن بدنشان کنند تا احتمال بروز آسیب به مفاصل را به حداقل برسانند.
آیا خالی کردن زانو خطرناک است؟
در مواردی که مشکل خالی کردن زانو مقطعی است می توان با استفاده از داروهای مسکن و کمپرس آب سرد و استراحت دادن به زانو منتظر برطرف شدن این مشکل باشیم. ولی در غالب موارد مشکلات جدی در اثر خالی کردن زانو نهفته است که عدم مراجعه به موقع به پزشک و یا انجام درمان های خودسرانه میتواند وضعیت آسیب را تشدید کند.
پیشگیری از خالی کردن زانو
پیشگیری از خالی کردن زانو نقش بسزایی در حفظ پایداری مفصل، کاهش آسیب های رباطی و جلوگیری از درد و ناتوانی در فعالیت های روزمره دارد. با رعایت اصول صحیح حرکتی، تقویت عضلات اطراف زانو و اصلاح سبک زندگی میتوان احتمال بروز این مشکل را به طور قابل توجهی کاهش داد.
- پرهیز از حرکات ناگهانی، چرخشی و پرفشار از آسیب رباط ها جلوگیری می کند.
- حفظ وزن مناسب فشار وارد بر مفصل زانو را کم کرده و از فرسایش آن جلوگیری می کند.
- درمان به موقع آسیب ها و دردهای زانو از مزمن شدن و بی ثباتی مفصل جلوگیری می کند.
- استفاده از زانوبند در صورت توصیه پزشک به افزایش حمایت و پایداری زانو کمک می کند.
- استفاده از کفش مناسب و استاندارد به بهبود تعادل و کاهش فشار روی زانو کمک می کند.
- اصلاح الگوی راه رفتن و بالا رفتن از پله ها به کاهش فشار غیرطبیعی روی زانو کمک می کند.
- تقویت تعادل و هماهنگی عضلانی با تمرینات تعادلی خطر خالی شدن زانو را کاهش می دهد.
- گرم کردن و کشش مناسب قبل از فعالیت های ورزشی خطر آسیب و خالی کردن زانو را کاهش می دهد.
- انجام تمرینات تقویتی عضلات چهارسر، همسترینگ و عضلات اطراف زانو به افزایش ثبات مفصل کمک می کند.
درمان خالی کردن زانو
انتخاب روش درمانی مناسب باید بر اساس معاینه، نتایج تصویربرداری و شرایط فردی بیمار، توسط پزشک متخصص ارتوپدی انجام شود.
درمانهای خانگی
- استراحت دادن به زانو: در صورت احساس درد یا بیثباتی، باید از فعالیتهای سنگین و ورزشهای شدید پرهیز شود.
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): مانند ایبوپروفن برای کاهش درد و التهاب توصیه میشود.
- استفاده از یخ: کمپرس سرد به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، چند بار در روز، میتواند به کاهش تورم کمک کند.
- ورزش برای خالی شدن زانو: حرکاتی مانند کشش عضله چهارسر ران یا تمرین پل برای تقویت عضلات اطراف مفصل مؤثر هستند.
- استفاده از بریس یا زانوبند طبی: به منظور افزایش پایداری مفصل و جلوگیری از حرکات ناگهانی.
- کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن: کاهش فشار وارده به مفصل زانو در کاهش علائم مؤثر است.
- ماساژ درمانی با روغنهای طبیعی: مانند روغن زیتون یا زنجبیل برای بهبود گردش خون موضعی و کاهش تنش عضلانی.
- پیادهروی سبک و دوچرخهسواری منظم: این فعالیتها در تقویت تدریجی عضلات اطراف زانو مؤثر هستند.
- حرکات اسکات با دفعات محدود: انجام روزانه ۵ تا ۱۰ بار، دو تا سه نوبت در روز، در صورتی که درد نداشته باشید.
- پرهیز از نشستن طولانی با زانوی خم: برای جلوگیری از افزایش فشار به مفصل زانو.
درمانهای تخصصی و جراحی
- بازسازی رباط صلیبی: جراحی رباط صلیبی در صورت پارگی رباط، معمولاً با روش آرتروسکوپی و با استفاده از گرافتهای طبیعی یا مصنوعی انجام میشود.
- ترمیم یا برداشت منیسک آسیبدیده: بسته به نوع پارگی، ممکن است بخشی از منیسک بخیه زده شود یا برداشته شود.
- تعویض مفصل زانو: در موارد شدید تخریب مفصل، از پروتز مصنوعی برای جایگزینی مفصل استفاده میشود.
- تثبیت رباطهای زانو: در صورت وجود شلی یا آسیب مزمن به رباطها، با جراحی ترمیم یا تقویت میشوند.
- انتخاب بهترین روش درمانی باید بر اساس معاینه دقیق پزشک، تصویربرداریهای لازم و شرایط عمومی بیمار صورت گیرد.
جمع بندی
خالی کردن زانو به حالتی گفته میشود که فرد احساس ناپایداری یا لغزش در مفصل زانو داشته باشد و زانو نتواند وزن بدن را به درستی تحمل کند. این مشکل معمولاً ناشی از ضعف عضلات اطراف زانو، آسیب رباطها مانند پارگی رباط صلیبی، یا مشکلات منیسک است. درمان خالی کردن زانو شامل تقویت عضلات، فیزیوتراپی و در برخی موارد مداخلات جراحی است که با تشخیص دقیق پزشک تعیین میشود. توجه به این نشانهها و مراجعه به موقع به متخصص میتواند از آسیبهای بیشتر جلوگیری کند.